Neden Tür Seçimi Önemli?
Sözleşme türü; feshin nasıl yapılacağını, kıdem ve ihbar tazminatının doğup doğmayacağını ve iş güvencesi hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Yanlış tür seçimi, yıllar sonra yüksek maliyetli bir uyuşmazlık olarak geri döner.
Belirsiz Süreli Sözleşme
Kural budur. Süresi belirlenmemiş, süreklilik arz eden işler için yapılır.
- Fesihte ihbar süresi işler.
- 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde, en az 6 aylık kıdemi olan işçi iş güvencesi kapsamındadır; fesih geçerli bir nedene dayanmalıdır.
- Yazılı yapılması bir yıl ve üzeri sürelerde zorunludur.
Belirli Süreli Sözleşme
Objektif koşul aranır: belirli süreli iş, belirli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması.
Örnek geçerli nedenler: mevsimlik iş, proje süresi, doğum izni yerine geçici görevlendirme, fuar/organizasyon dönemi.
Objektif neden yoksa sözleşme belirsiz süreli sayılır — yani taraflar "belirli süreli" yazsa bile hukuken geçerli olmaz.
Zincirleme sözleşme riski: esaslı neden olmadıkça üst üste yapılan belirli süreli sözleşmeler, başından itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Bu, en sık düşülen hatalardan biridir: aynı kişiyle her yıl "1 yıllık" sözleşme yenilemek, kişiyi belirsiz süreli statüye taşır.
Belirli süreli sözleşme süre bitiminde kendiliğinden sona erer; ihbar tazminatı doğmaz. Ancak bir yılı doldurmuşsa ve sözleşme işverence yenilenmiyorsa, somut olayın koşullarına göre kıdem tazminatı gündeme gelebilir.
Kısmi Süreli (Part-Time) Sözleşme
Haftalık normal çalışma süresinin önemli ölçüde altında (uygulamada üçte iki oranının altı) çalışma esasına dayanır.
Kritik kurallar:
- Yıllık izin gün sayısı orantılanmaz; tam süreli çalışanla aynıdır.
- Kıdem ve ihbar tazminatı hakkı vardır.
- Fazla çalışma yaptırılamaz.
- Emsal çalışana göre farklı işleme tabi tutulamaz.
Çağrı Üzerine Çalışma
Kısmi süreli çalışmanın bir türüdür. İşçi, işverenin çağrısı üzerine iş görmeyi taahhüt eder.
- Sözleşmede haftalık çalışma süresi belirlenmemişse haftalık 20 saat kararlaştırılmış sayılır.
- Çağrı, çalışma zamanından en az dört gün önce yapılmalıdır.
- Günlük çalışma süresi belirlenmemişse, her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırılmak zorundadır.
Deneme Süreli Sözleşme
Deneme süresi en çok iki ay olabilir; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
- Bu süre içinde taraflar bildirimsiz ve tazminatsız fesih yapabilir.
- Ancak çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları ödenir.
- Deneme süresi, kıdem hesabında dikkate alınır.
Karşılaştırma
| Belirsiz | Belirli | Kısmi süreli | |
|---|---|---|---|
| İhbar süresi | Var | Yok (süre sonunda) | Var |
| Kıdem tazminatı | Şartları varsa | Duruma göre | Şartları varsa |
| İş güvencesi | Şartları varsa | Kural olarak yok | Şartları varsa |
| Yıllık izin | Tam | Tam | Tam (orantılanmaz) |
| Fazla çalışma | Yapılabilir | Yapılabilir | Yapılamaz |
Kayıt Tarafı
Yönetim İK'da her çalışanın sözleşme türü ve varsa sözleşme bitiş tarihi kartında tutulur. Bitiş tarihi yaklaşan belirli süreli sözleşmeler takvimde görünür — böylece süre sessizce geçip sözleşme zımnen yenilenmiş sayılmaz.
Çalışma şekli (tam/kısmi süreli) alanı, izin ve fazla mesai kurallarının doğru uygulanması için de referans oluşturur.
