Yükümlülük Kimleri Kapsar?
İş Kanunu md. 30: elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri, çalışan sayısının %3'ü oranında engelli işçi çalıştırmakla yükümlüdür.
Kritik ayrıntı: sayı, aynı il sınırları içindeki işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısıdır. Üç ayrı şubesi olan ve her birinde 20 kişi çalıştıran bir işletme, aynı ildeyse 60 kişi sayılır ve yükümlülük doğar.
Hesaplama
Kota = Toplam işçi sayısı × 0,03 (küsuratlar yarımdan fazlaysa tama tamamlanır)
| Toplam işçi | Engelli kotası |
|---|---|
| 50 | 2 (1,5 → 2) |
| 80 | 2 (2,4 → 2) |
| 100 | 3 |
| 150 | 5 (4,5 → 5) |
| 200 | 6 |
Yer altı ve su altı işlerinde çalışan işçiler toplam sayıya dâhil edilmez.
Süreç
- Tespit: kota hesaplanır, mevcut engelli çalışan sayısıyla karşılaştırılır.
- İŞKUR talebi: açık kadro İŞKUR'a bildirilir.
- Aday görüşmeleri: İŞKUR yönlendirmeleri ve doğrudan başvurular değerlendirilir.
- İşe alım: engelli sağlık kurulu raporu özlük dosyasına eklenir.
- Bildirim: SGK bildirimlerinde engelli statüsü doğru kodlanır.
Teşvikler
Engelli çalıştıran işverenler için sigorta primi işveren payı teşviki uygulanır: prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren payının tamamı Hazine tarafından karşılanır.
Ayrıca kota fazlası engelli çalıştıran işverenler de teşvikten yararlanabilir. Bu, kotayı bir yük olarak değil, planlanabilir bir maliyet kalemi olarak görmeyi mümkün kılar.
Uygun Pozisyon Bulma Sorunu
En sık dile getirilen engel, "işimize uygun pozisyon yok" ifadesidir. Pratikte iki adım bu sorunu büyük ölçüde çözer:
1. İş analizi. Mevcut pozisyonların hangi fiziksel/bilişsel gerekliliklere sahip olduğunu listeleyin. Çoğu ofis pozisyonunda gereklilikler sanıldığından esnektir.
2. Makul uyumlaştırma. Erişilebilir giriş, uyarlanmış ekipman, çalışma saati esnekliği gibi düzenlemeler, pek çok pozisyonu uygun hâle getirir.
Ceza Riski
Kotayı doldurmayan işverene, çalıştırılmayan her engelli işçi ve çalıştırılmayan her ay için idari para cezası uygulanır. Ceza aylık tekrarlanır; yıl boyunca doldurulmayan iki kadro, ciddi bir tutara ulaşır.
Cezanın maliyeti çoğu zaman, kadroyu doldurmanın maliyetinden yüksektir.
Takibi Sistemden Yapmak
Kota takibinin zorluğu, çalışan sayısının sürekli değişmesidir: 49 kişiyken yükümlülük yokken, 50. kişi işe alındığında doğar.
Yönetim İK'da çalışan sayısı şirket ve il bazında anlık görünür; engelli çalışan bilgisi özlük kaydında tutulur. Raporlar ekranından mevcut kadro ile kota karşılaştırması yapılabilir. Böylece yükümlülük, bir denetim yazısıyla değil kendi raporunuzla fark edilir.
