İş Güvencesi Kapsamı
Dört şart birlikte aranır:
- İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyor olmalı (aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa toplam sayı esas alınır),
- İşçinin en az 6 aylık kıdemi olmalı,
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyor olmalı,
- İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili olmamalı.
Bu şartlar varsa fesih, geçerli bir nedene dayanmak zorundadır.
Geçerli Fesih Nedenleri
İşçinin yetersizliğinden kaynaklananlar: performans düşüklüğü, öğrenme ve uyum yetersizliği, sık sık hastalanma nedeniyle işe devamsızlık.
İşçinin davranışlarından kaynaklananlar: işverene zarar vermek, sık sık geç gelmek, iş arkadaşlarını rahatsız etmek, uyarılara rağmen görevleri yerine getirmemek.
İşletme gereklerinden kaynaklananlar: sipariş ve talep azalması, işin durması, teknolojik değişiklik, yeniden yapılanma.
İşletme gereğine dayanan fesihte son çare ilkesi aranır: fesihten önce fazla mesainin kaldırılması, esnek çalışmaya geçilmesi, başka bölümde değerlendirme gibi alternatiflerin tüketilmiş olması beklenir.
Usul Şartları
Geçerli neden tek başına yetmez; usul de doğru olmalıdır:
- Yazılı bildirim. Fesih yazılı yapılır ve neden açıkça belirtilir.
- Savunma. Davranış veya verim kaynaklı fesihlerde çalışanın savunması alınır.
- Tebliğ. Bildirimin tebliğ edildiği belgelenir.
Sebep haklı olsa bile savunma alınmamışsa, fesih usul yönünden geçersiz sayılabilir.
Performansa Dayalı Fesihte Beklenenler
Mahkemeler performans feshinde şu üçünü arar:
- Objektif ölçüt: performansın nasıl ölçüldüğü, hedeflerin ne olduğu yazılı olmalı.
- Karşılaştırma: aynı işi yapan diğer çalışanlarla kıyaslama.
- Uyarı ve fırsat: düşük performansın bildirildiği, düzeltme için süre tanındığı belgelenmeli.
"Verimsizdi" beyanı, bu üçü olmadan sonuç doğurmaz.
Dava Süreci ve Sonuçları
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Arabulucuya başvuru | Fesih tebliğinden itibaren 1 ay |
| Dava açma | Son tutanaktan itibaren 2 hafta |
| İşe başlatma başvurusu | Kesinleşen karardan itibaren 10 iş günü |
| İşe başlatma | Başvurudan itibaren 1 ay |
İşe iade kararı verilir ve işveren başlatmazsa:
- İş güvencesi tazminatı: 4–8 aylık ücret,
- Boşta geçen süre ücreti: en çok 4 ay,
- Kıdem ve ihbar tazminatı farkları.
Riski Azaltan Kayıt Düzeni
İşe iade davalarının çoğu, sebep olmadığı için değil belge olmadığı için kaybedilir. Dosyada bulunması gerekenler:
- yazılı görev tanımı,
- performans değerlendirme kayıtları (dönemsel, imzalı),
- uyarı ve savunma yazışmaları,
- devamsızlık ve geç kalma kayıtları,
- fesih bildirimi ve tebliğ belgesi.
Yönetim İK'da performans değerlendirmeleri, iş emri kapanış puanları, devamsızlık ve mesai kayıtları tarihli olarak tutulur; uyarı ve savunma belgeleri çalışan kartına eklenir. Fesih anında hazırlanan bir dosya değil, zaten birikmiş bir kayıt bulunur.
