İş Kazası Tanımı
5510 sayılı Kanun md. 13 uyarınca iş kazası, aşağıdaki hâl ve durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır:
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
- Görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- Emziren kadın sigortalının süt izni sırasında,
- İşverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.
Son madde sık atlanır: servis aracıyla giderken yaşanan kaza da iş kazasıdır.
Bildirim Süreleri
| Kime | Süre |
|---|---|
| SGK | Kazadan sonraki 3 iş günü |
| Kolluk kuvvetleri | Ölümlü ve ağır yaralanmalı kazalarda derhâl |
| İşyeri hekimi / İSG uzmanı | Derhâl (inceleme için) |
Bildirimin gecikmesi idari para cezası doğurur; ayrıca SGK'nın yaptığı ödemeler işverene rücu edilebilir.
Kaza Sonrası İlk 24 Saat
- Müdahale. İlk yardım, ambulans, gerekiyorsa tahliye.
- Ortamı koruma. Ağır kazalarda olay yeri, inceleme yapılana kadar korunur.
- Tutanak. Tarih, saat, yer, tanıklar, olayın anlatımı. Yorum değil, olgu.
- Fotoğraf ve kayıt. Ortam, ekipman, KKD durumu.
- Bildirimler. Yukarıdaki tabloya göre.
- Tanık ifadeleri. Hafıza tazeyken alınmalı.
Kök Neden Analizi
Kaza incelemesi, "dikkatsizlik" ile bitmemelidir. "Neden?" sorusu beş kez sorulduğunda genellikle sistemsel bir sebep ortaya çıkar:
Çalışan düştü. → Zemin ıslaktı. → Temizlik vardiya ortasında yapılıyordu. → Temizlik saati üretim planına göre belirlenmemişti. → Vardiya planı ile temizlik planı ayrı yerlerde tutuluyordu.
Düzeltici tedbir, son maddeye yönelik olmalıdır; ilk maddeye yönelik "dikkatli ol" uyarısı kazayı tekrarlar.
Ramak Kala Kayıtları
Yaralanma olmadan atlatılan olaylar, bir sonraki kazanın habercisidir. İSG mevzuatı bu olayların kaydedilmesini ve incelenmesini zorunlu kılar.
Ramak kala bildirimlerinin artması kötü bir işaret değildir; çalışanların bildirim yapmaya başladığını gösterir. Asıl kötü işaret, hiç bildirim gelmemesidir.
Kayıt Düzeni
Kaza sonrası aranan belgeler bellidir: risk değerlendirmesi, İSG eğitim kayıtları, KKD zimmet tutanakları, periyodik muayene sonuçları, ekipman bakım kayıtları.
Bunların kaza gününde toplanmaya çalışılması en kötü senaryodur. Yönetim İK'da eğitim kayıtları ve KKD zimmetleri kişi kartında tarihli olarak durur; iş emri modülü bakım ve düzeltici faaliyetlerin takibi için kullanılabilir.
Kaza sonrası düzeltici tedbirler iş emri olarak açıldığında, "alındı" denilen tedbirin gerçekten kapatılıp kapatılmadığı izlenebilir hâle gelir.
