Kıdem Tazminatı Hangi Hâllerde Ödenir?
Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçiye belirli fesih hâllerinde ödenir. Başlıca hâller:
- işveren tarafından haklı neden olmaksızın yapılan fesih,
- işçinin haklı nedenle (ödenmeyen ücret, mobbing, sağlık, ağır çalışma koşulları) feshi,
- askerlik görevi,
- emeklilik ya da emeklilik için yaş dışındaki şartların tamamlanması,
- kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde feshi,
- işçinin ölümü (mirasçılarına ödenir).
İstifa kural olarak kıdem tazminatı doğurmaz; yukarıdaki istisnalar dışında kalır.
Hesaplamanın Temeli: Giydirilmiş Brüt Ücret
Hesap çıplak brüt ücret üzerinden değil, giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır. Giydirilmiş ücrete süreklilik arz eden yan haklar eklenir:
- yemek yardımı,
- yol/ulaşım yardımı,
- düzenli ödenen ikramiye ve primler,
- yakacak, giyim, aile ve çocuk yardımı gibi süreklilik taşıyan ödemeler.
Arızi ödemeler (bir defalık başarı primi, fazla mesai ücreti) giydirmeye dâhil edilmez.
Formül ve Örnek Hesap
Kıdem tazminatı = (Giydirilmiş brüt ücret × toplam çalışılan gün) ÷ 365
Örnek: 4 yıl 7 ay 10 gün çalışmış, giydirilmiş brüt aylık ücreti 60.000 TL olan bir çalışan.
- Toplam gün: (4 × 365) + (7 × 30) + 10 = 1.460 + 210 + 10 = 1.680 gün
- Brüt kıdem: (60.000 × 1.680) ÷ 365 = 276.164 TL
- Damga vergisi (binde 7,59): 276.164 × 0,00759 = 2.096 TL
- Net ödenecek: 274.068 TL
Yıl kesirleri orantılı hesaplanır; "6 ayı geçtiği için tam yıl sayılır" gibi bir kural yoktur.
Kıdem Tavanı
Her tam yıl için ödenecek tutar, devlet memurlarına ödenen en yüksek emeklilik ikramiyesi tutarını aşamaz. Tavan her altı ayda bir güncellenir. Ücreti tavanın üzerinde olan çalışanlarda hesap, gerçek ücretle değil tavan tutarıyla yapılır — bu nokta yüksek ücretli kadrolarda ciddi fark yaratır.
Sık Karşılaşılan Hatalar
Yan hakların unutulması. Yalnız çıplak ücretle yapılan hesap eksik kalır ve dava riski doğurur.
Askıda geçen sürelerin yanlış sayılması. Ücretsiz izinde geçen süreler kıdeme sayılmaz; doğum ve askerlik gibi hâllerde özel kurallar işler.
Aynı işverende önceki dönemlerin atlanması. Aralıklı çalışmalarda kıdem birleştirilir.
İbranamenin eksik düzenlenmesi. Ödeme yapılırken tutarın kalem kalem yazılı olduğu bir belge düzenlenmezse, ödeme yapıldığı hâlde ispat güçleşir.
Çıkış Hesabını Sistemden Almak
Yönetim İK'nın çıkış bordrosu ekranında kıdem, ihbar ve kullanılmayan yıllık izin karşılığı tek ekranda hesaplanır: işe giriş–çıkış tarihleri, giydirilmiş ücret kalemleri ve tavan sınırı otomatik uygulanır, damga vergisi ayrı satırda gösterilir. Hesabın her kalemi ekranda görünür olduğu için çalışana da aynı döküm şeffaf biçimde verilebilir.
