Turnover Formülü
Devir hızı (%) = (Dönemde ayrılan kişi sayısı ÷ Dönem ortalama çalışan sayısı) × 100
Ortalama çalışan sayısı, dönem başı ve dönem sonu mevcudun ortalamasıdır.
Örnek: Yıl başı 180, yıl sonu 220 çalışan; yıl içinde 46 kişi ayrıldı. Ortalama: (180 + 220) ÷ 2 = 200 → 46 ÷ 200 × 100 = %23
Tek Oran Yetmez: Üç Kırılım
Toplam oran bir şey söylemez; nerede kanadığını göstermez. Üç kırılım şarttır:
1. Gönüllü / gönülsüz ayrım. İstifa ile işten çıkarma aynı sepete konursa, yeniden yapılanma dönemi "çalışan memnuniyeti sorunu" gibi görünür.
2. Kıdem kırılımı. İlk 90 günde ayrılanların oranı ayrı izlenmelidir. Yüksekse sorun işe alımda ya da oryantasyondadır, yönetimde değil.
3. Birim kırılımı. Şirket geneli %15 iken tek bir departmanın %45 olması sıkça görülür. Ortalama, o departmanı gizler.
Ayrılmanın Görünmeyen Maliyeti
| Kalem | Tipik etki |
|---|---|
| İlan, danışmanlık, mülakat süresi | Doğrudan nakit |
| Boş geçen pozisyon | Üretim/satış kaybı |
| Yeni kişinin öğrenme süresi | 1–6 ay düşük verim |
| Ekip üzerindeki ek yük | Devamsızlık ve tükenmişlik artışı |
| Müşteri ilişkisinin kopması | Satış kaybı, itibar |
Toplamı, pozisyonun yıllık maliyetinin %30–150'si arasında değişir. Nitelikli ve müşteriyle temas eden pozisyonlarda üst banda yakındır.
Devir Hızını Düşüren Dört Adım
1. İlk 90 günü tasarlayın. Erken ayrılmaların çoğu, beklenti–gerçeklik farkından doğar. Görev tanımının ilanla, ilanın mülakatla, mülakatın ilk ayla tutarlı olması gerekir.
2. Çıkış görüşmesini gerçekten yapın. Ayrılan kişiye "neden" diye sormak ucuzdur; sormamak pahalıdır. Ancak görüşmeyi ayrılanın doğrudan yöneticisi yapmamalıdır.
3. İç yükselmeyi görünür kılın. Açık pozisyonları önce içeriye duyurmak, hem maliyeti düşürür hem de kalma nedeni yaratır.
4. Yöneticiyi ölçün. İnsanlar çoğu zaman şirketten değil yöneticiden ayrılır. Birim bazlı devir hızı, yönetici performans değerlendirmesinin girdisi olmalıdır.
Veriyi Nereden Alacaksınız?
Bu hesapların hepsi tek bir şeye bağlıdır: giriş–çıkış tarihlerinin ve ayrılma nedenlerinin düzgün tutulması. Yönetim İK'da her çalışanın işe giriş ve ayrılma tarihi ile ayrılma nedeni kayıtlıdır; raporlar ekranında dönem, birim ve şirket kırılımıyla devir hızı, kıdem dağılımı ve ilk yıl içinde ayrılanların oranı çıkarılabilir.
Ölçülmeyen bir sorun yönetilemez; devir hızı da yılda bir değil, her ay bakılması gereken bir göstergedir.
