Vardiya Modeli Seçerken Üç Soru
- Tesis kesintisiz mi çalışacak (7/24) yoksa haftada 5–6 gün mü?
- Bir vardiyada kaç kişi gerekiyor (norm kadro)?
- Yasal sınırlar (haftalık 45 saat, gece 7,5 saat, 11 saat dinlenme) hangi modelde daha rahat sağlanıyor?
Model, bu üç cevabın sonucudur; moda ya da alışkanlık değil.
Yaygın Modeller
8 saatlik üçlü vardiya (3×8)
- 08.00–16.00 / 16.00–24.00 / 24.00–08.00
- Artısı: haftalık 45 saat kolay sağlanır, gece 7,5 saat sınırı yalnız yarım saat aşılır (bu nedenle gece vardiyası çoğu tesiste 7,5 saate çekilir).
- Eksisi: her hafta vardiya değişimi uyku düzenini bozar.
12 saatlik 2-2-3 (Pitman)
- 2 gün çalış, 2 gün dinlen, 3 gün çalış; ertesi hafta tersi.
- Artısı: iki haftada bir 3 günlük hafta sonu; devir sayısı az.
- Eksisi: 12 saatlik vardiya günlük 11 saat sınırını aşar; fazla çalışma ve denkleştirme kurallarının dikkatle kurulması gerekir.
4-2 modeli
- 4 gün çalış, 2 gün dinlen; vardiya sürekli kayar.
- Artısı: dinlenme günleri düzenli, hafta tatili kuralı kolay sağlanır.
- Eksisi: hafta sonları sürekli kaydığı için sosyal hayat planlaması zorlaşır.
Sabit vardiya
- Kişi hep aynı vardiyada çalışır.
- Artısı: biyolojik ritim korunur, memnuniyet yüksektir.
- Eksisi: gece vardiyasına kalıcı atanma, gece postası değişim kuralına aykırı olabilir.
Çizelge Kurarken Denetlenecek Beş Kural
| Kural | Kaynak | Sınır |
|---|---|---|
| Haftalık çalışma | İş K. md. 63 | 45 saat |
| Günlük çalışma | İş K. md. 63 | 11 saat |
| Gece çalışması | İş K. md. 69 | 7,5 saat |
| Posta arası dinlenme | Postalar Yön. md. 9 | 11 saat |
| Hafta tatili | İş K. md. 46 | 7 günde 24 saat kesintisiz |
Bu beş kuralı aynı anda sağlayan bir çizelgeyi Excel'de kurmak mümkündür ama değiştirmek mümkün değildir: bir kişi rapor aldığında yerine konan kişi çoğu zaman bir kuralı bozar ve bu fark edilmez.
İzin ve Vardiya Çakışması
Vardiya planı ile izin takvimi ayrı yerlerde tutulduğunda, izinli bir çalışan vardiyaya atanır. Bu hata yalnız planlama sorunu değildir; o gün üretim durur.
İki kaydın aynı sistemde olması, atama anında "bu kişi o tarihte izinli" uyarısını mümkün kılar.
Sistemle Planlama
Yönetim İK'da vardiya tipleri (sabah/akşam/gece, başlangıç-bitiş, gece işareti) tanımlanır; birim bazında hangi vardiyada kaç kişi gerektiği ihtiyaç olarak girilir.
Bir çalışan bir güne atanırken sistem aynı anda denetler: aynı gün ikinci vardiya, dün de aynı vardiya, 11 saat dinlenme, gece 7,5 saat, haftalık 45 saat, haftalık vardiya adedi, hafta tatili ve o tarihte izinli olup olmadığı. Uyarılar engellemez, işaretler — gerçek hayatta istisna gerekir; ama yönetici ne yaptığını görerek yapar.
Aday listesinde uygun olanlar önce, birimin kendi personeli önde gelir; başka birimden çağrılacak kişi de "başka birim personeli" işaretiyle görünür.
